درس بيست و دوم انشعاب‌هاى داخلى تشيّع مهم‌ترين فرقه‌هاى شيعه ، در دو قرن نخست و دوم هجرى انشعاب شده‌اند و با پايان يافتن قرن دوم جدايى چشم‌گيرى در شيعه رخ نداده است از اين‌رو اصحاب ملل و نحل ، در مقابل واقفيه ، به شيعيان اماميه كه قائل به امامت امام رضا عليه السّلام شدند ، قطعيه و اثناعشريه گفته‌اند كه به امامت امام رضا عليه السّلام و امامان بعد از او تا امام زمان عليه السّلام قائلند . « 1 » البته در قرن نخست هجرى هم تا سال 61 هجرى ، يعنى تا شهادت امام حسين عليه السّلام ، انشعابى در تشيّع رخ نداده است ؛ اگرچه شهرستانى فرقه غلات سبئيه را انشعابى از شيعه مىداند كه در دورهء حضرت امير عليه السّلام رخ داده است . « 2 » در حالىكه در اصل وجود شخصى به نام ابن سباء ترديد است . « 3 » با اين حال به گفته رجال كشى ، عده‌اى غالى در زمان على عليه السّلام بوده‌اند كه آن حضرت آنان را دستور به توبه كرده و چون توبه نكرده‌اند ، اعدامشان كرده است . « 4 » امام حسن و امام حسين عليهما السّلام ميان مسلمانان جايگاه ممتازى داشتند و يگانه ذريهء پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به شمار مىآمدند و افزون بر شيعه عموم مسلمانان هم آنان را سزاوار به خلافت مىدانستند ؛ از اين‌رو در زمان اين دو بزرگوار ، شبهه‌اى در امر امامت پيش نيامد و هيچ انشعابى رخ نداد ، بعد از شهادت امام حسين عليه السّلام ، ما شاهد انشعاب در تشيّع هستيم كه فرقه‌هاى منشعب‌شده ، عبارتند از : كيسانيه : معتقدان به امامت محمد حنفيه .

--> ( 1 ) . شهرستانى . كتاب الملل و النحل ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1364 ه . ش ، ج 1 ، ص 150 . ( 2 ) . همان ، ص 155 . ( 3 ) . رجوع شود : العسكرى ، السيد مرتضى . عبد الله بن سباء و اساطير اخرى ، چاپ ششم ، 1413 ه . 1993 ، ج 2 ، ص 328 - 375 . ( 4 ) . شيخ طوسى . اختيار معرفة الرجال ، مؤسسة آل البيت لا حياء التراث ، قم ، 1404 ه ، ج 1 ، ص 325 .